Азербайджанские народные сказки

Азербайджанские народные сказки

Метод чтения Ильи Франка

QOCA ASLAN (старый лев; qoca — старый; старик)

Сказку адаптировал Назим Гулиевlingvo-english@rambler.ru

Günlərin bir günü qoca aslan meşə qırağında bir pişik ğördü, dedi (как-то раз старый лев увидал = повстречал на опушке леса кота, сказал; demək — сказать, воскликнуть, ответить; bir — один; gün — день; qoca — старый; старик).

— Ay pişik, sən bizim cinsdənsən (эй, кот, ты из нашей породы; cins — порода; пол, род), niyə belə balacasan (отчего ж такой маленький)?

Pişik dedi: (кот сказал)

— Mən adam əlinə düşmüşəm (угодил я в руки человека; əlinə düşmək — попасть/угодить в руки), ona görə belə balacalanmışam (потому-то и стал таким маленьким). Mənim yiyəm başıma o qədər döyür ki (мой хозяин столько ударяет мне по голове), gözümə qaranlıq çökür (/аж/ в глазах темнеет; qaranlıq — темнота).

Əgər sən onun əlinə keçsən, gör başına nələr gətirər (попади ты ему в руки, увидишь, что он /тебе/ сделает: «на твою голову что придет»; əgər — если).

Qoca aslan dedi:

— Ay pişik, sən yiyəni mənə göstər (кот, ты мне покажи хозяина) səni onun əlindən qurtarım (избавлю тебя из его рук; əlindən qurtarmaq — избавлять, вызволять: «из рук спасать»).

Pişik dedi:

— Sabah yiyəm buraya cüt əkməyə gələcək (завтра мой хозяин придет сюда пахать сохой), onda sən də gələrsən (тогда и ты приходи).

Aslan, “yaxşı”, — deyib getdi (лев, ответив: «хорошо», ушел).

Günlərin bir günü qoca aslan meşə qırağında bir pişik ğördü, dedi:

— Ay pişik, sən bizim cinsdənsən, niyə belə balacasan?

Pişik dedi:

— Mən adam əlinə düşmüşəm, ona görə belə balacalanmışam. Mənim yiyəm başıma o qədər döyür ki, gözümə qaranlıq çökür. Əgər sən onun əlinə keçsən, gör başına nələr gətirər.

Qoca aslan dedi:

— Ay pişik, sən yiyəni mənə göstər, səni onun əlindən qurtarım.

Pişik dedi:

— Sabah yiyəm buraya cüt əkməyə gələcək, onda sən də gələrsən.

Aslan, “yaxşı”, — deyib getdi.

Sabah açıldı (рассвело; sabah — утро; açmaq — открывать; açılmaq — открываться; рассветать), pisiyin yiyəsi kəndli meşənin qırağına cüt əkməyə gəldi (хозяин кота, крестьянин, пришел на опушку леса пахать сохой).

Bunu görüb qoca aslan da ora gəldi (увидав это, туда явился и старый лев). Bir az keçdi, pişik də gəldi (спустя некоторое время пришел и кот). Bu zaman qoca aslan dedi (и тут старый лев сказал; zaman — время, момент):

— A kişi, niyə bizim nəsli bu hala salıbsan? (послушай, мужик, почему /ты/ довел нашего брата до такого состояния; nəsil — род, потомство; поколение; a — обращение, соответствующее русскому «эй»; hala salmaq — доводить до состояния; hal — состояние, положение, обстоятельство; настроение; salmaq — опустить;). Bəyəm mən aslandan qorxmursan (иль меня, льва, не страшишься)?

Kişi dedi:

— Ay aslan qardaş (эх, братец лев), pişik də mənə demişdi ki, çox qüvvətlidi (и кот сказал мне, что /он/ дюже силен), ancaq mən pişikdə o qüvvəti görmədim (однако не приметил я у кота той силы). Indi də ki, görürsən nə günə düşüb (а теперь видишь, каким /он/ стал = до чего докатился)?

— Əgər ona yazığın gəlirsə (а коль жалко /тебе/ его), bircə gün ona kömək elə, onun işini sən gör (помоги ему разочек — сделай за него его работу; iş görmək — выполнять/делать работу).

Qoca aslan dedi:

— Nə işin var, de kömək eləyim (какая есть работа — скажи, помогу).

Sabah açıldı, pisiyin yiyəsi kəndli meşənin qırağına cüt əkməyə gəldi. Bunu görüb qoca aslan da ora gəldi. Bir az keçdi, pişik də gəldi. Bu zaman qoca aslan dedi:

— A kişi, niyə bizim nəsli bu hala salıbsan? Bəyəm mən aslandan qorxmursan?

Kişi dedi:

— Ay aslan qardaş, pişik də mənə demişdi ki, çox qüvvətlidi, ancaq mən pişikdə o qüvvəti görmədim. Indi də ki, görürsən nə günə düşüb? Əgər ona yazığın gəlirsə, bircə gün ona kömək elə, onun işini sən gör.

Qoca aslan dedi:

— Nə işin var, de kömək eləyim.

Cütçü boyunduruğu öküzün boynundan açıb aslanın boynuna qoydu (пахарь, сняв ярмо с шеи вола, надел на шею льва; açmaq — снимать; qoymaq — класть, положить), kirişlə bərk-bərk bağladı (крепко-накрепко закрепил тетивой), cütü saldı xam, kolluq yerə (соху же вонзил в невозделанную поросшую кустарником землю; kolluq — кустарник; yer — земля, почва; место).