Рызыка пiсьменства (на белорусском языке)

Генрых Бёль

Рызыка пiсьменства

Пераклад: Алесь Пяткевiч

Сем гадоў таму я наведаў выдаўца аднаго вядомага часопiса, каб прапанаваць яму свой рукапiс; калi мяне запрасiлi, я падаў яму рукапiс - гэта было апавяданьне - але ён нават не зiрнуў на яго, паклаў яго на адзiн са стосаў, якiмi быў завалены ягоны пiсьмовы стол, загадаў сакратарцы падаць мне фiлiжанку кавы, сам выпiў шклянку вады i сказаў: "Я прачытаю ваш рукапiс, але пазьней, можа, праз пару месяцаў - бачыце, колькi тут усяго ляжыць. Але адкажыце мне на адно пытаньне, на якое нiхто з вашых папярэднiкаў - сёньня ранiцай у мяне перабывала ўжо сямёра - ня здолеў даць здавальняльнага адказу: чаму так шмат генiяў i толькi так мала мэнэджэраў майго ўзроўню. Я люблю часопiс, якi раблю, але я б не памёр, калi б мне прывялося вярнуцца да майго былога занятку: я быў кiраўнiком рэклямнага аддзелу на фабрыцы лёзаў да галеньня i адначасова пiсаў тэатральную крытыку, бо гэта мне падабалася. Вы таксама недзе стала працуеце?"

- На гэты момант я супрацоўнiк адной статыстычнай установы.

- I вы ненавiдзiце гэты занятак, лiчыце, што ён зьневажае вас?

- Не, - сказаў я, - я не ненавiджу i нi ў якiм разе не лiчу, што ён мяне зьневажае; праз гэты занятак я зарабляю на пражыцьцё - хоць i хутчэй мала, чымся шмат - для жонкi i дзяцей.

- Але вы адчуваеце патрэбу ехаць кудысьцi з гэтымi пакамечанымi, кепска надрукаванымi рукапiсамi цi дасылаць iх поштаю, i, нават калi ўсе яны вяртаюцца, несупынна пiсаць новыя?

- Так, - сказаў я.

- А чаму вы гэта робiце? Добра разважце ваш адказ, бо ён заразом будзе адказам на маё першае пытаньне.

Мне яшчэ нiколi не задавалi такога пытаньня, i я разважаў; рэдактар жа ўчытаўся ў маё апавяданьне.

- Я ня маю, - сказаў я нарэшце, - ня маю iншага выбару.

Рэдактар узьняў вочы ад рукапiсу, падняў бровы i сказаў:

- Гэта гучныя словы, тое самае я аднойчы пачуў ад чалавека, якi абрабаваў банк; судзьдзя спытаўся ў яго, чаму ён сплянаваў ды зьдзейсьнiў рабунак. "У мяне не было iншага выбару", сказаў ён.

- Мусiць, ён меў рацыю, - сказаў я, - i гэта не выключае, што я таксама маю рацыю.

Рэдактар змоўчаў i вярнуўся да майго апавяданьня; яно складалася з чатырох друкаваных на машынцы старонак, i тыя дзесяць хвiлiнаў, якiя спатрэбiлiся яму для чытаньня, я думаў, цi не было ў мяне лепшага адказу на ягонае пытаньне, але не знаходзiў нiчога iншага; я пiў тую каву, палiў цыгарэту. Хай бы ён лепш чытаў апавяданьне не ў маёй прысутнасьцi! Нарэшце ён скончыў, а я якраз запалiў быў другую цыгарэту.

- Ваш адказ на маё пытаньне мне спадабаўся, але вашае апавяданьне мне не падабаецца. У вас ёсьць яшчэ?

- Так, - сказаў я, i зь пяцi рукапiсаў, якiя яшчэ былi ў маёй сумцы, выбраў адзiн кароткi й сунуў яму.

- Я мо' лепей пакуль выйду, - сказаў я.

- Не, - сказаў ён, - лепей, калi вы застанецеся.

Другое апавяданьне было карацейшае, толькi тры друкаваныя старонкi - я пасьпеў адно дапалiць цыгарэту. "Гэтае апавяданьне добрае, - сказаў рэдактар, - яно настолькi добрае, што я не магу даць веры, што абодва напiсаныя адной i той жа рукой". "Але гэта так", сказаў я, "яны абодва напiсаныя мной". "Гэтага я не магу зразумець", сказаў рэдактар, "гэта проста не да веры: першае прэтэнцыйны i таму асаблiва заганны ўзор рэлiгiйнага кiчу, а другое - у мяне няма нiякай падставы лiсьлiвiць - другое, па-мойму, блiскучае. Растлумачце мне гэта!"